Mama en meer

Je hoort en leest tijdens je zwangerschap wel eens woorden waarvan je niet precies weet wat die betekenen. Of zijn er wel eens dingen waar je iets meer over wilt weten. Hier vind je de uitleg van medische termen.

• Allergie is een overgevoeligheidsreactie van ons afweersysteem op een onschadelijk agens. Veel voorkomende allergieën betreffen o.a. reacties op voedsel, medicatie, stofdeeltjes, insectensteken en latex, welke diverse lichamelijke symptomen zoals problemen van de luchtwegen, irritaties van de huid en het maag-darm kanaal tot gevolg kunnen hebben. In ernstige gevallen kunnen er meerdere organen zijn aangedaan. Tijdens de zwangerschap is het afweersysteem onderhevig aan vele veranderingen, waardoor ook de symptomen van reeds bestaande allergieën beïnvloed kunnen worden. Symptomen van astma en andere allergieën kunnen zowel verergeren als verslechteren, waardoor men tijdens de zwangerschap beducht moet zijn op mogelijke complicaties van de zwangerschap, met name bij astma.
  
  
• Amniocentese of vruchtwaterpunctie is een medische procedure waarbij er een punctie van het vruchtwater wordt genomen. Het vruchtwater is een vloeistof in de baarmoeder welke bescherming van de foetus biedt.  De procedure wordt  uitgevoerd door een naald in de baarmoeder te brengen, van waaruit vruchtwater wordt opgenomen. Indien er familiaire afwijkingen voorkomen is er vaak een indicatie voor een dergelijke procedure. Dan wordt het vruchtwater beoordeeld op mogelijke infecties, erfelijke aandoeningen,  stofwisselingsproblemen en de ontwikkeling van de longen.
  
  
• Andrologie is een medische specialiteit die zich richt op gezondheidsproblemen van de mannelijke genitaliën en het mannelijk voortplantingssysteem.  Andrologie is als het ware voor mannen wat gynaecologie is voor vrouwen.
  
  
• Chorionvlokken vormen een deel van het chorion. Het chorion is een van de membranen die het bloed van de ontwikkelende foetus met het bloed van de moeder verbindt. De chorionvlokken ontspringen uit het chorion en zorgen voor een maximaal contact gebied met het moederlijke bloed. Hierdoor spelen ze een essentiële rol in het faciliteren van het transport van voedingsstoffen tussen het foetale en het moederlijke bloed. Een deeltje van een chorionvlok kan als biopt genomen worden om prenatale diagnoses op eventuele erfelijke aandoeningen te stellen (vlokkentest).
  
  
• Diabetes is een stofwisselingsziekte. Mensen met deze ziekte hebben een hoog glucose gehalte in het bloed, omdat ze over onvoldoende insuline beschikken of niet-functionele insuline produceren. Insuline is het hormoon dat normaliter de glucose opname binnen het lichaam reguleert. Bij een gebrek aan glucose opname in het lichaam kunnen er verschillende lichamelijke symptomen ontstaan die diabetes kenmerken. Er bestaan verschillende typen diabetes, met ieder hun eigen specifieke karakteristieken en behandelingsvormen. Mogelijk ontstaat er bij zwangere vrouwen een speciale vorm van diabetes; zwangerschapsdiabetes, waarbij de ziekte ontstaat tijdens de zwangerschap. Dit type diabetes verloopt vaak mild, verdwijnt meestal na de zwangerschap en kan goed behandeld worden. Voor zowel de zwangere vrouw met diabetes als de vrouw met zwangerschapsdiabetes geldt echter dat er gelet moet worden op mogelijke complicaties zoals vroegtijdige weeën en geboorte defecten.
  
  
• Een Echografie is een medisch onderzoek waarbij er gebruik wordt gemaakt van hoog frequente geluidsgolven om zo een beeld te vormen van organen. Deze procedure is niet invasief, en wordt uitgevoerd door een transducer (een apparaat wat geluidsgolven produceert) over de huid te bewegen. Tijdens de zwangerschap wordt  van de echografie veelvuldig gebruik gemaakt om de zwangerschap te diagnosticeren en het gezond verloop van de zwangerschap te controleren.
  
  
• Een Embryo is een mens (of dier) in zijn allereerste verschijningsvorm, overeenkomend met het vroegste stadium van de menselijke ontwikkeling. Tot 8 weken na de bevruchting wordt een vrucht een embryo genoemd.
  
  
• Endometriose is een medische aandoening waarbij de  cellen in de wand van de uterus (het baarmoederslijmvlies) verschijnen buiten de baarmoederholte, meestal op de eierstokken. Hierdoor kan men o.a. hevige menstruatiepijn, bekkenpijn, atypisch bloedverlies en vermoeidheid ervaren. De aandoening is veel voorkomend en kan leiden tot onvruchtbaarheid.

• Fertilisatie omvat de fusie van gameten (zoals de zaadcel en de eicel) om zo een nieuw organisme te creëren. Bij dieren (en mensen) zorgt dit uiteindelijk tot de vorming van een embryo.
  
  
• Foliumzuur is een vitamine B (B9) voornamelijk te vinden in groene bladgroenten, die een essentiële bijdrage levert aan lichamelijke processen. Het is onder andere nodig voor de productie en instandhouding van nieuwe cellen. Doordat cellen zeer snel groeien tijdens de zwangerschap, is deze vitamine uitermate belangrijk tijdens deze periode. Om het risico op eventuele ernstige complicaties van de zwangerschap (zoals spina bifida) te verminderen wordt dan ook meestal geadviseerd om foliumzuur aan het dieet toe te voegen.
  
  
• Een Follikel is de anatomische structuur waarin de primaire eicel (of oocyt) zich ontwikkeld. Iedere maand geeft een van de eierstokken een rijpe eicel vrij. De follikel voorziet de eicel van voldoende voedingsstoffen om dit proces te realiseren.
  
  
• Gynaecologie is de medische specialiteit die de gezondheid van het vrouwelijk voortplantingssysteem (uterus, vagina en ovaria) aangaat.
  
  
• Hypertensie of hoge bloeddruk is een medische aandoening waarbij de arteriële bloeddruk continu is verhoogd.  Hypertensie kan ook door een zwangerschap worden veroorzaakt, en dan wordt het ook wel zwangerschapshypertensie of pre-eclampsie genoemd.  Deze laatste kan ernstige gevolgen op zowel de foetus als de moeder hebben indien onbehandeld. Bij ernstige gevallen van pre-eclampsie worden vrouwen dan ook in het ziekenhuis opgenomen ter controle.
  
  
• In Vitro Fertilisatie (IVF) is een vorm van kunstmatige bevruchting waarbij eicellen kunstmatig worden bevrucht met zaadcellen. Dit gebeurt buiten het lichaam. De zaadcel en eicel worden samengebracht in een laboratorium schaaltje, waar de bevruchting zich voltrekt. Het embryo wat hieruit ontstaat wordt vervolgens geplaatst in de baarmoeder van de vrouw.
  
  
• Infertiliteit of onvruchtbaarheid betekent dat een persoon niet in staat is om zich voort te planten. Er zijn vele oorzaken van infertiliteit, sommigen kunnen bestreden worden door middel van een medische interventie.  Verschillende vormen van kunstmatige fertilisatie zoals IVF, ICSI en IUI kunnen een belangrijke uitkomst bieden voor onvruchtbare personen die een kind willen hebben indien andere mogelijkheden reeds zijn uitgesloten.
  
  
• Intra Cytoplasmatische Spermatozoa Injectie (ICSI) is een vorm van kunstmatige bevruchting die voornamelijk wordt gebruikt om mannelijke onvruchtbaarheid te bevangen. Ook deze procedure vindt plaats buiten het lichaam. Hiertoe wordt een gezonde spermacel uitgezocht en samengebracht met een eicel, waarbij de spermacel door de wand van de eicel heen wordt geïnjecteerd. Indien de bevruchting succesvol verloopt kan het embryo in de baarmoeder worden geplaatst.
  
  
• Intra Uteriene Inseminatie (IUI)is een vorm van kunstmatige bevruchting waarbij kwalitatief goede zaadcellen van kwalitatief slechtere zaadcellen worden gescheiden middels een laboratorium techniek. De geselecteerde zaadcellen worden vervolgens ten tijde van de ovulatie in de baarmoeder van de vrouw geïnjecteerd met als doel de eicel te bevruchten.  Deze methode wordt vaak als eerste toegepast indien het een vrouw niet lukt om zwanger te worden.
  
  
• Een Keizersnede is een chirurgische procedure waarbij er een of meerdere incisies door de buikwand en baarmoeder van een zwangere vrouw worden gemaakt om zo een of meerdere baby’s ter wereld te brengen. Een keizersnede wordt meestal gedaan als een vaginale bevalling een te groot risico vormt voor moeder en kind.
  
  
• Listeria is een bacteriële soort die bekend staat als de verwekker van Listeriosis, een zeldzame maar potentieel fatale infectieziekte. De bacterie soort bevindt zich voornamelijk in aarde, stromend water, riolering, planten en eten. Listeria wordt o.a. gevonden in ongepasteuriseerde melk (en de producten hiervan zoals zachte kazen) en ongekookte groenten en vlees. Omdat de kans op een besmetting met de listeria bacterie lichtelijk verhoogd is bij zwangere vrouwen wordt aangeraden deze voedingsbestanddelen te vermijden in het dagelijks dieet tijdens de zwangerschap.
  
  
• Meconium is de allereerste ontlasting van het pasgeboren kind. Het meconium is een product van de afvalstoffen van de voeding die het kind heeft opgenomen tijdens zijn verblijf in de baarmoeder. Het heeft een donkere kleur en een viskeuze consistentie en bestaat voornamelijk uit darmcellen, slijm, gal en vruchtwater.
  
  
• Een Navelstreng verbindt het embryo of de foetus met de moederkoek (of placenta). Tijdens de ontwikkeling van het kind voor de geboorte vormt de navelstreng een onderdeel van de foetus zelf. Hierin lopen essentiële bloedvaten voor de gezonde ontwikkeling van de foetus. Via deze bloedvaten wordt de foetus van zuurstof en nutriënten voorzien.  In een normale gang van zaken laat de navelstreng vanzelf los, kort na de geboorte van het kind.
  
  
• Neonatologie is een medische specialiteit die zich specifiek richt op de gezondheid van pasgeboren kinderen. De meeste patiënten van neonatologen zijn pasgeboren kinderen die ziek zijn of speciale medische zorg behoeven.
  
  
• Oedeem is een abnormale ophoping van vloeistof onder de huid of in een van de lichaamsholtes. Dit veroorzaakt zwelling. Bij de foetus komt oedeem soms voor in de vorm van een hydrops foetalis. Dit is een aandoening van de foetus die gekenmerkt wordt door zwelling en oedeem van de foetus in de baarmoeder.
  
  
• Oestrogeen is een hormoon wat voornamelijk betrokken is bij de regulatie van de voortplanting en de ontwikkeling van vrouwelijke geslachtskarakteristieken. Het kent echter ook vele andere functies. Ook mannen beschikken over oestrogeen, maar dan in lagere concentraties. Oestrogeen zorgt samen met progesteron voor de regulatie van de maandelijkse cyclus van de vrouw en bereidt de baarmoeder voor op een mogelijke bevruchting. Tijdens de zwangerschap stijgen niveaus van oestrogeen, wat er onder andere voor zorgt dat er geen nieuwe ovulatie optreed.
  
  
• Een oocyt is de eicel die betrokken is bij de voortplanting. Samen met de zaadcel kan deze bij bevruchting een embryo vormen. De oocyt wordt maandelijks geproduceerd bij gezonde vrouwen op vruchtbare leeftijd.
  
  
• Ovulatie is een maandelijks proces wat zich voltrekt bij gezonde vrouwen op vruchtbare leeftijd. Tijdens dit proces word een rijpe eicel (ook wel ovum of oocyt) afgescheiden door een volgroeide follikel. Deze rijpe eicel kan eventueel bevrucht worden door een zaadcel om zo een embryo te vormen.
  
  
• De placenta (of moederkoek) is een essentieel orgaan voor de gezonde ontwikkeling van de foetus. Het verbindt de foetus met de baarmoederwand en zorgt op deze manier voor voedingsstof opname en de verwijdering van de afvalstoffen van het kind. Verder is het belangrijk voor de uitwisseling van zuurstof tussen het bloed van moeder en kind. De placenta is wederom verbonden met de foetus via de navelstreng.
  
  
• De polikliniek is een kliniek (en vaak een afdeling van het ziekenhuis) met uitgebreide gezondheidsvoorzieningen. Hier kan u terecht voor een afspraak bij artsen met verschillende medische specialisaties. Op de polikliniek worden meestal geen patiënten gezien die in het ziekenhuis zijn opgenomen.
  
  
• Pre-eclampsie (of zwangerschapsvergiftiging) is een aandoening van de zwangerschap waarbij de bloeddruk verhoogd is en er eiwitten worden gevonden in de urine na 20 weken zwangerschap. Pre-eclampsie bestaat in ernstige en milde vormen. Ernstige vormen kunnen schade van de moederlijke organen veroorzaken waardoor de moeder genoodzaakt wordt om vroegtijdig te bevallen. Soms betekent dit dat het kind prematuur geboren wordt. Verder kan door de verhoogde bloeddruk van de moeder minder bloed de foetus bereiken. Hierdoor kan de baby gestoord raken in zijn ontwikkeling.
  
  
• Prenataal betekent  letterlijk ‘voor de geboorte’ en correspondeert met de fase van ontwikkeling van het kind voor de geboorte.
  
  
• Progesteron wordt geproduceerd door de eierstokken tijdens de maandelijkse cyclus en is betrokken bij de vrouwelijke menstruatie cyclus, zwangerschap en de ontwikkeling van een bevruchte eicel tot een embryo. Het hormoon komt ook voor bij mannen. In samenwerking met oestrogeen zorgt progesteron voor de regulatie van de maandelijkse cyclus van de vrouw. Het bereidt de baarmoeder voor op een mogelijke bevruchting. Tijdens de zwangerschap stijgen niveaus van dit hormoon.
  
  
• Resusfactor is een eiwit wat zich op de oppervlakte van rode bloedcellen bevindt. Mensen hebben de resusfactor of wel (resusfactor positief) of niet (resusfactor negatief) op de oppervlakte van hun rode bloedcellen. Als het bloed van een foetus resusfactor positief is en het bloed van de moeder resusfactor negatief is zal het bloed van de moeder antistoffen tegen het bloed van de baby gaan produceren op het moment dat de moeder in contact komt met het bloed van de baby (meestal tijdens de eerste weeën). De antistoffen vallen dan het bloed van de baby aan en breken deze af, waardoor de gezondheid van de baby in gevaar komt.
  
  
• Spataders zijn uitgezette en verwijde bloedvaten. Ze kunnen veroorzaakt worden door bijvoorbeeld langdurig stilstaan of zitten en ze komen vaak voor tijdens de zwangerschap. Zichtbare spataders op de huid zijn te herkennen aan hun blauwe verkleuring. Over het algemeen zijn ze onschuldig van aard.
  
  
• Spina Bifida of open rug is een erfelijke ontwikkelingsstoornis waarbij een deel van het zich ontwikkelend embryo gekend als de neurale buis, niet sluit. Hierdoor kunnen enkele ruggenwervels niet sluiten. Als de opening tussen ruggenwervels groot genoeg is kan er een deel van het ruggenmerg wat daaronder ligt door de opening heen groeien. Dit kan leiden tot schade aan de zenuwen van het ruggenmerg, met de uitval van verschillende belangrijke lichamelijke functies als gevolg.  Er zijn verschillende soorten Spina Bifida, en niet alle vormen zijn ernstig.
  
  
• Symfysiolyse betekent het loslaten van het schaambeen (de symfyse). Onder invloed van hormonen verandert de positie van het bekken tijdens de zwangerschap waardoor de verbinding tussen de schaambeenderen kan verzwakken. Dit kan leiden tot ernstige bekkenpijn en bekken instabiliteit.
  
  
• Het Syndroom van Down is een chromosomale (genetische) afwijking die wordt veroorzaakt door een extra kopie van een gen. De effecten van deze afwijking kunnen variëren maar het syndroom gaat over het algemeen gepaard met cognitieve beperkingen en  lichamelijke groeistoornissen. Individuen met dit syndroom hebben vaak ook karakteristieke gezichtskenmerken.
  
  
• Het Syndroom van Turner is een chromosomale (genetische afwijking) waarbij een van de twee X-chromosomen die een vrouw normaal heeft afwezig of niet functioneel is. Lichamelijke symptomen kunnen sterk variëren maar meestal lijden deze patiënten aan ernstige lichamelijke beperkingen die gepaard gaan met onvruchtbaarheid. Deze patiënten lijden over het algemeen niet aan cognitieve beperkingen.
  
  
• Toxoplasmose is een parasitaire infectie die bij gezonde personen vrijwel zonder symptomen verloopt. Een veelvoorkomende drager is de kat. Infecties worden meestal opgelopen door contact met de uitwerpselen van een kat of door contact met rauw vlees. De meeste mensen lopen de infectie reeds op in hun kinderjaren, waardoor ze hun levenlang beschermd zijn tegen de ziekte. Als de vrouw geïnfecteerd wordt tijdens de zwangerschap en dit niet herkend of behandeld wordt, kan de infectie gezondheidsproblemen voor haar kind opleveren, welke zich met name na de geboorte van het kind manifesteren.
  
  
• Een Vitaminepreparaat is een samenstelling van bepaalde vitaminen die de gezondheid bevorderen. Deze kunnen als supplement aan de voeding worden toegevoegd. Voor zwangere vrouwen bestaan er vitaminepreparaten die speciaal voor hen zijn samengesteld.
  
  
• Een Tripletest is een onderzoek wat tijdens het tweede semester van de zwangerschap wordt uitgevoerd door middel van een bloedafname bij de moeder. Het bloed wordt onderzocht om zo het risico op chromosomale (zoals het Syndroom van Down) of neurale buis afwijkingen (zoals Spina Bifida) van het kind in te schatten. De test is slechts een risicobepaling en kan de aandoeningen niet vaststellen.
  
  
• Een vlokkentest is een medisch onderzoek waarbij  een deeltje van een chorionvlok als biopt kan worden afgenomen om prenatale diagnoses op eventuele erfelijke aandoeningen te stellen. Het voordeel van dit onderzoek is dat het al vanaf de 10de week van  de zwangerschap kan worden gedaan, in tegenstelling tot vele andere onderzoeken.